| |
| Hakîkî
güneş gününün 24 de birine bir (Hakîkî güneş
sâati) denir. Bu sâat birimlerinin uzunlukları
da hergün başkadır. Sâat makineleri kullanarak,
zemân mikdârlarını ölçmek için seçilen zemân
birimlerinin, ya’nî, gün ve sâat uzunluklarının,
her gün aynı olmaları lâzımdır. Bunun için,
(Vasatî güneş günü) düşünülmüşdür. Bunun 24 de
birine (Vasatî sâat) denilmişdir. İbni
Âbidîn, hayz bâbında, birinciye (muavvec),
ikinciye (mu’tedil) veyâ (felekî)
sâat demekdedir. Vasatî günün uzunluğu, bir senede
bulunan hakîkî güneş günlerinin uzunluklarının
ortalamasıdır. Bir medârî senede 365,242216 hakîkî
güneş günü bulunduğu için, vasatî güneş, bu kadar
günde 360 derecelik yol giderken, bir vasatî güneş
gününde, 59 dakîka 8, 33 sâniyelik bir kavs gider,
demekdir. Her gün bu kadar giden bir güneş,
Ekvator düzleminde, gündüzün en kısa olduğu
zemânda, hakîkî güneş ile birlikde, harekete
başlasınlar. Önce, hakîkî güneş bunu geçer. Hakîkî
güneş günü, vasatî güneş gününden dahâ kısa olur.
Şubat ortasına kadar, iki güneş arasındaki fark
hergün artar. Bundan sonra, hakîkî güneşin sür’ati
azalarak, Nisan ortasında birleşirler. Bundan
sonra, vasatî güneşden geride kalır. Mayıs
ortasında sür’ati artarak, Hazîran ortasında, yine
birleşirler. Sonra, vasatî güneşi geçer. Temmuz
ortasında, sür’ati azalarak, Ağustos sonunda
birleşirler. Sonra, vasatî güneşin gerisinde
kalır. Ekim sonunda sür’ati artarak, aralarındaki
fark azalmağa başlar. Harekete başladıkları yerde,
tekrâr birleşirler. İki güneş arasındaki bu mesâfe
farklarını, vasatî güneşin kaç dakîkada gideceği,
Kepler kanûnuna göre hesâb edilir. İki güneş
arasındaki bir günlük zemân farklarına (Ta’dîl-i
zemân) denilmişdir. Vasatî güneş ileride ise,
Ta’dîl-i zemân artı, geride ise, eksidir. Bir
senede takrîbî +16 dakîka ile -14 dakîka arasında
değişmekdedir. İki güneşin birleşdikleri
zemânlarda, ya’nî senede dört def’a sıfır olur.
Herhangi bir günde vasatî zemâna göre bilinen
vakte, o güne mahsûs olan Ta’dîl-i zemân, + ise
eklenerek, - ise çıkarılarak, o andaki hakîkî
zemâna göre olan vakt elde edilir. Ta’dil-i
zemânın günlük değişmeleri + 22 sâniye ile -30
sâniye arasında olup, bir senedeki günlük
kıymetleri, Ta’dîl-i zemân Cedveli’nde
gösterilmişdir.
Ta'dîl-i zemân Cedveli |
|
|
|
|
| |
|
