TARİH......... HAKLARINDAN GELİNE

Osmanlı her işte olduğu gibi gıda işinde de kılı kırk yarardı. Bu mevzuda hafif bir gevşekliğe bile asla müsamahası yoktu. İstanbul, Anadolu, Afrika fark etmezdi. Aynı nizam her yerde tesis edilmişti. Osmanlı kanunname ve esnaf nizamnamelerinde gıda işlerinde, ciddiyetle takibi ve cezâyı bir arada görüyoruz:
Ekmekçiler: İşlediği ekmeğin ve çöreklerin çiği ve karası olmaya. 
Kasaplar: Koyunu geceden temizleye ve arı (temiz) satalar. Ve semizini saklayıp, zayıfını boğazlamayalar. Halka et yetiştireler. Ve kuzu ve sığır kasaplarına dahi, kanun oluna ki dikkatlice ve temiz hizmet edeler.
Aşçılar: Pişirdiği et çiğ olmaya, tuzsuz olmaya ve pak kotaralar. Ve kâse ve bezi temiz ola. Ve kazanı kalaysız olmaya ve çanakları eski ve sırçasız olmaya. Ve hizmetkârları kâfir olmaya ve bellerindeki futaları (önlükleri) temiz ve yeni ola.
İşkembeciler: İşkembeyi iyice temizleyip temiz su ile yıkayıp temiz su ile pişireler ve pişkin ola ve sirkesi ve sarımsağı tamam ola.
Börekçiler: Hamurları arı undan ola. Meyanesi soğanlı ola. Koyun etinden başka et karıştırmayalar.
Yoğurtçular: Nişasta ve su katmayalar.
Kaymakçılar, peynirciler ve turşucular:  Turşu sirke ile kurula, kepek ve ekşisi kurulmaya.
Helvacılar, pekmezciler, şerbetçiler: Bunlar dahi gözlene. Şerbet miski ve gülabi (kokulu) ola. Ekşi ve sulu olmaya. Hoşafları ekşi olmaya ve gayet temiz ola.
Tahıl pazarı: Satılan buğday ve arpa ve hububat her ne ise, samanlı ve kesmüklü olmaya, temiz ola ve tamam ölçeler. Ve kile (ölçek) damgalı ola.
Değirmenciler: Kimsenin buğdayını, arpasını değiştirmeyeler ve değirmeni başıboş bırakmayalar ve yabana gitmeyeler. Taşlarını vakti geldikçe dişleyeler. Haklarından artık tereke almayalar ve çalmayalar.  Değirmende tavuk besleyip halkın ununa ve buğdayına zarar vermeyeler. Vakitlerini bilmek isterlerse ancak bir horoz besleyeler...
Aksi takdirde; “Haklarından geline!..” Kim bu derece hassas ve kararlı bir devleti karşısına alabilir?..                         14.06.2026 TÜRKİYE GAZETESİ
Prof. Dr.  A hmet Şimşirgil