SOHBET - İSLÂM ÂLİMLERİ VE FEN

İslâm âlimlerinden biri olan İmâm-ı Rabbanî hazretlerinin, din bilgilerindeki derinliği ve ictihâd derecesinin yüksekliği, hele tasavvuftaki, vilâyetteki kemâli, aklın, idrâkin üstünde olduğunu, dinde söz sahibi olanlar, ittifakla söylediler. Zamanının fen bilgilerinde de mütehassıs idi. Mektûbât’ın 1. kısmının 266. mektubunda; “Oğlum Muhammed Ma'sûm bugünlerde, Şerh-ı Mevâkıf kitabını tamamladı. Derslerinde, Yunan felsefecilerinin hatalarını anladı.” buyuruyor. Bu kitap, İslâm medreselerinin, yüksek [Üniversite] kısmında son zamanlara kadar okutulan bir fen kitabıdır. Kâdî Adûd yazmış, seyyid şerîf Alî Cürcânî “rahmetullahi teâlâ aleyhimâ” şerh etmiştir. 1000 sahife kadar olup, o zamanın fen bilgilerini anlatmaktadır. Kitap, 6 mevkıfe ayrılmış olup, her birinde mersadlar vardır. 4. mevkıf, 1. mersad 3. kısım, 2. maksadda; yer küresinin yuvarlak olduğunu, 6. maksadda da, batıdan doğuya doğru döndüğünü ispat etmekte, atomu, maddenin çeşitli hâllerini, kuvvetleri ve psikolojik olayları bildirmektedir.

Avrupalılar, fen bilgilerinin çoğunu ve hepsinin temelini islâm kitaplarından aldı. Avrupalılar; dünya tepsi gibi düz, etrafı duvar çevrili zannederken, Müslümanlar yer küresinin yuvarlak olup döndüğünü buldular. Şerh-i Mevâkıf ve Ma'ri-fetnâme kitapları, bunu uzun yazmaktadır. Musul ve Diyarbakır arasındaki Sincâr sahrasında, meridyenin uzunluğunu ölçtüler ve bugünkü gibi buldular. 1185’de vefât eden Nûr-üd-dîn Batrûcî “rahmetullahi teâlâ aleyh”, Endülüs İslâm Üniversitesi’nde astronomi profesörü idi. El-hayât kitabında bugünkü astronomiyi yazmaktadır. Galile, Kopernik, Newton, dünyanın döndüğünü Müslüman kitaplarından öğrenip söyleyince, bu sözleri suç sayıldı. Galile, papazlar tarafından muhakeme edilip hapsolundu. Tanzimat’a kadar Osmanlı Medreselerinde fen dersleri okutuluyordu. Aydın din adamları yetişiyordu. Dünyaya önderlik ediyorlardı. Fen dersleri kaldırılınca, keşifler, buluşlar da durdu. Batı, doğuyu geçmeye başladı. Tam İlmihål Seâdet-i Ebediyye s. 1048