MAKALE - AFRİKA'DA KÖLE TİCARETİ

UNESCO’nun kültür mirası listesine aldığı Salvador, ne yazık ki beyazlar için geride çok kötü bir miras bırakmıştı. Bir zamanlar hiçbir siyahın olmadığı bu memlekette bugün halkın %82’sini onlar meydana getiriyor.

17. ve özellikle 18. yüzyılda Afrika’dan Amerika’ya götürülen köleler, ekseri Müslümandırlar. 17. yüzyılda Portekizliler Afrika’da köleleştirme işine ağırlık verip Brezilya’ya taşımaya başlar. Köle ticaretinin en çok devam ettiği 1519-1867 tarihleri arasında Afrika’dan Amerika’ya 11 milyon 62 bin köle götürüldü. Bu alışveriş “ticaret üçgeni” denilen Afrika, Avrupa ve Amerika arasında yapılır. Afrika’dan Amerika’ya köle, Amerika’dan Avrupa’ya şeker, maden cevheri, pamuk, tütün; Amerika’dan Afrika’ya silah, barut; Avrupa’dan Amerika’ya işlenmiş mamuller, kumaş gider gelirdi.

Fransa’nın Nantes, Rochelle, Bordeaux; İngiltere’nin Liverpool ve Bristol; Hollanda’nın Amsterdam; Portekiz’in Lizbon limanlarından kalkan incik-boncuk, emprime kumaş ve kömür yüklü büyük gemiler, Afrika’ya giderek kabile reislerine bu malları sunup, karşılığında esirleri yükleyerek geri dönerdi. Afrikalı krallar, bu eşyalarla kandırıldıktan sonra, komşu kabilelerden yakalanan siyahîler, çıplak ve ayakları bağlı olarak götürülürdü. Esirler kumaş, içki ve ayna ile değiş tokuş edilerek kızgın demirlerle damgalanıp gemiye yüklenirdi. Jean Meyer; “Pireleri önlemek için köleler çıplaktı.” demiştir.

Siyahîler Amerika toprağına ayak basar basmaz pazarda satılan hayvanlar gibi işleme tabi tutulur, önce kime ait oldukları belli olsun diye kızgın demirle damgalanırlardı. Yük hayvanı gibi çalıştırılır, gemilerde kürek çektirilir, bir işe yaramayacak olanlar ise öldürülürdü. Her türlü eziyete tabi tutulan, kamçılanan kölelerden kaçmaya teşebbüs edenlerin cezası ise, bir bacaklarının kesilmesiydi.

Kölelerin can kayıpları da düşünüldüğünde, Afrika’dan götürülen siyahî sayısı 25 milyonu buldu. Yapılan bu köle ticaretinde, kadın, çocuk ayrımı yapılmazdı.

Osman Sağırlı Türkiye 05.06.2008