GÜNÜN TARİHİ - CENGİZ AYTMATOV

Cengiz Aytmatov 1928’de Kırgızistan'daki Talas eyaletinin şeker köyünde doğdu. Babası Törekul Aytmatov at yetiştiricisiydi. Daha sonra memur oldu ve 1937’de Stalin’in kurbanları arasına katıldı. Bu yüzden annesi Nagima 4 çocuğunu kendi başına büyütür. Babaannesi Ayımkan irticalen şiirler söyler, 5-6 yaşından itibaren torununu ninniler, masallar, efsanelerle besler. O yaşlarda ozanların atışmalarını dinler, sohbetlerine katılır.

İkinci Dünya Savaşı’nın yokluk yıllarında toprakta çalışmaya başlar. 14 yaşında köyündeki Köy Sovyeti Kolhozu Sekreteri olur. Köylerde kadın ve çocukların çektikleri sefalete şahit olur. 1948’de Kazakistan’da veteriner okulunu, 1953’de Kırgızistan Tarım Enstitüsü’nü bitirip veteriner olur.

1958’de Moskova’da Maksim Gorki Edebiyat Enstitüsü'nü bitirir. Yazmaya bu yıllarda Pravda gazetesinde başlar. 1957’de Yazarlar Birliği'ne üye kabul edilir. 1963'te Lenin Ödülü'nü alır. Eserleri 150’nin üstünde dile çevrilir. 1968’de Büyük Sovyet Edebiyat Ödülü’nü kazanır.

Komünizm idaresinde, millete ait her şeyin talan edilmeye çalışıldığı bir zamanda, bununla ilgili söylemek ve yazmak, değerlerini savunmak cesaretini gösterebilen Aytmatov’un, yıldan yıla sesi daha yükselir. 1990’dan sonra ise, eserlerinde sosyalist rejimi daha sert eleştirir.

Milletinin tarih boyunca kazandığı sosyal, kültürel, ahlakî, edebî, askerî, maddî ve manevî zenginliğini, değerlerini, acılarını, kahramanlıklarını, tecrübelerini yazıya döküp yayınlar. İçine düşülen zor durumu ve kurtuluş çârelerini eserlerinde en güzel şekilde anlatır.

Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra Lüksemburg'a büyükelçi olarak atanır. Sonra, Avrupa Birliği, NATO, UNESCO ve Benelüks ülkelerinin Kırgız delegeliğini üstlenir. (Eski Kırgızistan Dışişleri Bakanı Askar Aytmatov'un babasıdır.)

Kırgızistan'da 2008 yılı Cengiz Aytmatov yılı olarak ilan edilir ve Nobel'e aday da gösterilirse de 10 Haziran 2008 tarihinde, tedavi edildiği Almanya’nın Nürnberg şehrinde vefât eder. Canazesi, birçok devleti temsilen heyetlerin de bulunduğu bir törenle, Bişkek yakınlarındaki Çon-Arık köyünde bulunan “Ata-Beyit” anıt mezarında, babasının yanında toprağa verilir. (14.6.2008)

Başlıca eserleri şunlardır:

Zorlu Geçit (1956), Yüzyüze (1957), Cemile (1958), İlk Öğretmenim (1962), Dağlar ve Steplerden Masallar (1963), Elveda, Gülsarı (1966), Beyaz Gemi (1970), Selvi Boylum Al Yazmalım (1970), Fuji Dağının Tepesi (1973), Gün Olur Asra Bedel (1980), Darağacı (1988), Toprak Ana, Cengiz Han'a Küsen Bulut, Çocukluğum, Kırmızı Elma, Dağlar Devrildiğinde (2007).