Osmanlı padişahı Sultan II. Mahmud Hân zamanında Anadolu’da 4 sene 8 ay 16 gün kalan ve Osmanlı ordusunda müşavirlik hizmetinde bulunan Prusyalı (Alman) mareşal Helmut Graf von Moltke, Sultan ile çıktığı Rumeli gezisinden Varna-Silistre-Ruscuk, Şumnu-Edirne yoluyla İstanbul’a dönerken (Mayıs 1837’de) Edirne sarayını gezmiş, şöyle anlatıyor:
“Eski saray (Saray-ı Cedid-i Âmire) hâlâ duruyor. Ben bugün (01.06.1837) bu sarayı büyük bir alâka ile ziyaret ettim. Bulunduğu yer, Tunca kenarında muazzam çınarlar ve karaağaçlarla gölgelenmiş muhteşem bir çayırlıktır. Burası insanı bir çadır kurmaya davet eder, fakat asla bir ev yapmaya değil. Çünkü, kışın çepeçevre her yanını su basar. Oldukça geniş olan bu sahanın etrafını yüksek duvarlar çevirir. İçerisinde rastgele yerleştirilmiş karmakarışık bir sürü bina, ayrı ayrı yapılmış evler, hamamlar, mutfaklar, avlular içinde köşkler vardır. Bu sonunculardan bazıları harap olmamıştır. Bu harap olmayan yapılarda gayet güzel işlenmiş ve zengin bir tarzda altın yaldızla süslenmiş tavanlar, mermer havuzlar, sanatlı bir şekilde işlenmiş parmaklıklar ve güzel oymalar görülür...
Bu bina o kadar sağlam ve dayanıklıdır ki; daha binlerce yıl dayanabilir. Saraya pek uzak olmayan bir yerde, ağaçlar arasında Türklerin ‘Yıldırım’ dedikleri Bâyezid’in güzel câmii yükseliyor. ”
Başka bir yazısında da diyor ki:
“Bana Türklerin esas yapısının ne olduğunu soranlara şu cevabı verebilirim: Sabır, misafirperverlik, vefa... Türkler, başka hiçbir milletin gösteremeyeceği kadar derin ve köklü bir sabır duygusuna sahiptirler. Türklerin ikinci umumî hasleti, misafirperverlikleridir. Kendilerine gösterilen en küçük alâkaya minnet duymak ve unutmamak, benim Türklerde gördüğüm başlıca vasıflardandır...”

Eski çağlarda yaşayan bir filozof daima gerçekleri söylediğinden kralı kızdırır. Kral filozofa ölüm cezası verir ve ölmeden önce filozofun zekâsıyla alay etmek için ona şöyle der:

“Ölmeden önce son bir cümle söylemene izin vereceğim. Bu söylediğin cümle doğru çıkarsa başın kesilecek, yalan çıkarsa asılacaksın."

Filozof derhal bir cümle söyler ve her iki ölümden de kurtulur. Acaba filozof ne demiştir? (Cevabı yarın)