Ramazan hilâlinin araştırılacağı akşam İstanbul Kadısı ile maiyetindeki memurlar Şeyhülislâm dairesinde toplanırlardı. İstanbul’da güçlük çekmeden hilâlin görülmesi mümkün olan yerler Bayezid Yangın Kulesi, Süleymaniye, Fatih, Cerrahpaşa, Sultan Selim ve Edirnekapı Câmii’nin minareleridir.

Ramazan hilâlinin görüldüğü kayda geçtikten sonra görevliler Süleymaniye Câmii minaresindeki kandilcilere işaret verir, bundan da diğer minareler görerek kandilleri yakarlar ve bu suretle ve mahalle aralarında çocukların peşine takıldığı davullarla bekçiler tarafından ertesi gün Ramazan olacağı halka ilân edilirdi.

Büyük konak ve sarayların hemen hepsinde terâvih namazları kılınırdı. Bu âdet o kadar kökleşmiştir ki, her daireye her yıl gelmeleri ve getirilmeleri mutad olan eski imamlardan başka bilhassa Ramazan için Kur’ân-ı kerîmi güzel okuyan imamlar, 5-6 da müezzin seçilip alınırdı.

Bütün idareciler; maiyetindeki memurları, kalem âmirleri; yanındaki kâtipleri, tüccar ve esnaf; yazıcı, kalfa ve çırak gibi müstahdemlerini, velhasıl herkes hâline göre hısım-akrabasını, ahbap ve komşularını mutlaka iftara davet ederler, bu ikramlar için aşçısı olanlar bir çırak ilâve ederdi. Ücretleri de Ramazanda iki misli olarak verilirdi.

Ramazanlarda Şehzade dairelerine, sultan saraylarına; münasebetleri olan her sınıf halk, bazı hocaefendiler, şeyhler ve medrese talebeleri ve fakir dervişler iftara giderler, derecelerine göre, hediye ve para alırlardı. Mühim memuriyetlerde olanlarda da nâzır ve vezir konaklarına iftara gitmeyi âdeta resmî bir vazife sayarlardı...

Allah için kardeş olanların sevgisi, sebebi daim olduğu için devam eder. Dünya için kardeş olanların sevgisi, sebebi devam etmediği için, kısa sürer, bir an gelir son bulur.

Birinci şekil