TARİH - AVRUPA’YI OSMANLI BESLEMİŞ

İstanbul’da uzun seneler kalmış olan İtalyan asıllı Avusturyalı general Kont Marsigli, 1737’de yazdığı eserinde Osmanlıdaki ticareti ve tüccarları şöyle anlatıyor:

“Osmanlı Devleti’nde yaşayan tüccarlar, gayet mahir ve bilgilidir. Devlet, ticaretle uğraşanlara her türlü kolaylığı gösterir. Osmanlının prensibi, mümkün olduğu kadar ticaret malı girip çıkmasıdır. Zira mal ne kadar gelip giderse, devletin geliri de o derecede artmakta, halk da o kadar zenginleşmektedir. Osmanlı hükûmetleri ağır ticarî vergilerden kaçınmışlardı. Ağır verginin, hem malın dolaşmasını engellediği, hem de kaçakçılığı doğurduğu, devletin ve halkın kazancını azalttığı fikrindedir.

Hükûmet kaçak mala hazine adına el koyar. Hiçbir tüccar, beyan etmediği, vergisini ödemediği malı kaçırmaya cesaret edemez. Zira ticaret müsaadesi elinden alınır.

Osmanlı halkının hangi sebeple Avrupa milletlerinden daha müreffeh olduğunu düşünürdüm. Bunun sebebi, ticaret ve ticarî aktivitedir. Topraklarının verimliliği ikinci plânda kalır.

Osmanlıda sanayi de oldukça ilerlemiştir. Fakat ticaret önce gelir. Dış ülkelere o kadar çok mal satarlar ki, sade yaşantıları sebebiyle dışarıdan fazla bir mal ithal etmelerine ihtiyaç kalmadan, sadece hoşlarına giden birkaç çeşit mal alırlar.

Dünyada hiçbir devlet yoktur ki, savaş veya başka bir sebeple Osmanlı Devleti’yle ticaretini kestiği takdirde sıkıntıya düşmesin. Birçok Avrupa devleti bazı maddeleri kesin olarak Osmanlıdan almağa mecburdur. Osmanlı kerestesi gelmezse, Avrupa’daki tersaneler durur. Osmanlı tarım ürünleri bütün Avrupa’yı besler. Osmanlı ipek kumaşları, bakırı, derisi, dünya piyasalarına hakimdir.

Osmanlı hükûmetleri, Avrupa’dan büyük paralar çektiğinin idraki içindedir. Buna karşılık Avrupalı tüccarlara da her türlü kolaylığı sağlar. Formaliteleri asgariye indirmiştir. Gümrük vergilerini düşük tutar. Bir Avrupalı tüccarın mallarını getiren gemi, malını bir Osmanlı limanına boşaltır. Bundan sonrasını devlet yapar.”