Ermeniler, Osmanlı topraklarında yaşayan saygın vatandaşlar iken ve hatta Osmanlı yönetimi tarafından kendilerine “Teb’a-yı sâdıka” denilen bu millet, Rusların oyununa geldi. 1914 senesinde başlayan Birinci Cihan Savaşı’yla birlikte Ruslar, Doğu vilâyetlerimizi işgale başladılar. Ermenileri kullanarak silâhlandırdılar. Yüzyıllardır birlikte yaşadıkları Müslümanların üzerine sürdüler.

Van’da bu vahşeti bizzat yaşayan devrin en büyük İslâm âlimi Seyyid Abdülhakim Efendinin tespitlerini aynen aşağıya alıyorum. Birazcık vicdanı olan, hâdiseyi yaşayan bu mübârek zata kulak versin:

“... Rus askeri, İran tarafından gelerek Doğu Anadolu’yu işgale başladı. Bir taraftan da Ermenileri silâhlandırarak mâsum Türk halkı üzerine kışkırtıyorlardı. Hızla silâhlanan Ermeniler, Müslümanların mallarını yağma etmeye koyuldular...

Mayıs ayında düşman, kasabamıza bir saatlik mesafeye yaklaştığından hükümet tahliye emri verdi. (Dikkat ediniz! Müslüman ahaliyi tehcir ediyor, bilâhare Ermenileri tehcire zorlaması niçin kabahat olsun?)

Tekrar dağlara ve çöllere düşdük. Evlerimizi, çarşılarımızı, okullarımızı, câmilerimizi tamamiyle yakıp kül ettiklerini haber aldık. Bu vaziyette zaten geri dönemezdik!

Düşman, istilâsına devam ederek, Van, Şafak ve Nurduz’u ele geçirmişti. Ermenilerle Keldanî aşiretlerine mensup olanlar, dünyanın yaratılışından beri görülmedik zulüm ve vahşete yol açıyorlardı!