MAKALE - HİLÂL GÖRÜNÜNCE DAVUL GÜMBÜRDER

Hey zaferlerin, şenliklerin davulu! Hey yüzyıllarca serhat boylarında, Tuna kıyılarında, Viyana kapılarında gürleyen! Hey Anadolu’da ve Rumeli’de hâlâ düğünlerde gelin alayının önünde, ya arabada, ya bir atın üstündeki, diz kapaklarına kadar yüzü ve endamı örtülü, fakat yüreği şafak aydınlığı ile dolu, parmakları kınalı her taze gelini götüren! Hey mehterlerin elinde çoşkun bir deniz gibi gürleyen, hey pehlivanlar güreşirken gümbür gümbür öten! Bayramlarda, seyranlarda kara yağız, burma bıyıklı ceylan gibi çevik, selvi boylu yiğit delikanlılara halay çektiren davul hey! Ve sen, bizi vecde, niyaza, taata çağıran davul sesi! Hey Ramazan davulu! Sen hâlâ, yurdumuzun her yanında uğul uğul uğulduyorsun. Bugün İstanbul’un, Ankara’nın, İzmir’in içinden duyulmazsan da, kenar mahâllelerinden ve köylerinden yankılar uyandırıyorsun ya, ne mutlu bize!

Ne hoş o gelenek! Eski İstanbul’da, Ramazan bu davulun sesi ile karşılanırdı. Şeyhülislâm kapısında, İstanbul kadısının önünde, yüksek bir yerden yahut bir minâreden ilk defa hilâli gören bir gözcü bu gözlemini iki şahit önünde ispat eder, ondan sonra Ramazan ilân olunurdu. Bu gün rasathâne bunu tespite yeter. Fakat davul?.. Ne şevk, ne cümbüştü, bir zamanlar, o ilk Ramazan akşamı! Mahâllelerde bekçi babanın tokmağı davulunu gümbürdetmeye başlayınca Rüyet-i Hilâl deyimi ile ay görünmüş demekti. Bu müjde bütün İstanbul’a dalga dalga yayılırdı. Bekçi babanın davulu indirdiği her tokmakla evlerin kapıları açılır, her yaşta çocuklar, pencerelerden annelerin “çok uzağa gitme” tenbihleri arasında bekçinin arkasına takılırdı. O neşe, dille anlatılamayacak kadar ulu bir anlam taşır, masumların sevinçli haykırışları içinde mübârek ay bütün gönüllere sonsuz bir ferahlık verirdi. İslâm ülkeleri için bu, ne büyük bir mutluluk, bir huzurdu! Hemen o geceden itibaren iftar sofraları kurulur ve iftardan sonra câmiler ve mescitler terâvihe giden müminlerle dolardı.