TARİH - İLK MECLİSİN AÇILMASI

Osmanlı Devletinde, anayasa özelliğindeki Kânûn-i Esâsî’nin Sultan II. Abdülhamîd Hânın emriyle 28 kişilik bir heyet tarafından hazırlanıp, 23 Aralık 1876’da kabul ve ilân edilmesinden sonra, 1877 yılının başında ilk mebus (milletvekili) seçimleri yapıldı. Kânûn-i Esâsî’ye göre Meclis-i Umumî; padişah tarafından tayin edilen 40 üyelik bir Âyân Meclisi ile her 50 000 kişi için bir üye olmak üzere halk tarafından seçilen Meclis-i Mebusan’dan meydana geliyordu.

Meclis-i Mebusan ve Âyân Meclisi’nden meydana gelen Meclis-i Umumî, 20 Mart 1877’de Dolmabahçe Sarayı’nın muâyede (bayramlaşma) salonunda padişahın konuşmasıyla açıldı. Sultan Abdülhamid Hân nutkunda, birinci defa olarak toplanan Umûmî Meclis’i açmaktan duyduğu memnunluğu belirttikten sonra, devletin idaresinin esasının adâlet olduğunu, Osmanlı tebaasının din ve mezhep hürlüğünü 600 yıldan beri muhafaza etmiş olmasının bu sâyede mümkün olduğunu ifâde etmekte idi.

İki dönem çalıştıktan sonra, patlak veren Doksanüç Harbi (1877-1978 Osmanlı-Rus Harbi) sırasında devletin ve ülkenin durumunu tehlikeye sokacak tartışmalara sahne oldu. Bu sebeple Sultan II. Abdülhamîd Han Kânûn-i Esâsî’nin kendisine verdiği yetkiye dayanarak Meclis-i Mebusan’ı 14 Şubat 1878’de feshetti. Böylece I. Meşrûtiyet dönemi bitti. Yürürlükte olan Kânûn-i Esâsî’nin uygulamasına 30 sene 5 ay 9 gün ara verildi. 23 Temmuz 1908’de İkinci Meşrûtiyeti îlân eden Abdülhamîd Han, Kânûn-i Esâsî’yi tekrar uygulamaya koydu. Kânûn-i Esâsî’nin yeniden uygulamaya konulması ve İkinci Meşrûtiyetin îlânı üzerine Osmanlı Devletinin parçalanmasını isteyen iç ve dış mihraklar tekrar faaliyete geçtiler.

1876 yılından 1924 yılına kadar 48 yıl yürürlükte kalan, padişahın yetkilerini ve meşrûtiyeti kabul eden Kânûn-i Esâsî, Türkiye Büyük Millet Meclisi hükûmeti devrinde de uygulandı. 1921 yılında çıkarılan Teşkilât-ı Esâsiye Kânûnu ile birlikte yürürlükte bulunan Kânûn-i Esâsî, 1924 Anayasasının kabulüyle fiilen yürürlükten kalktı.