GÜNÜN TARİHİ - ULUĞ BEYİN VEFÂTI

Astronomi âlimi ve Semerkand sultanıdır. İsmi Muhammed Taragay bin Muinüddin Şahruh’tur. Semerkand’da 22 Mart 1395’de doğdu. Sarayda iyi bir öğrenim gördü. Kur’ân-ı kerîmi ezberledi, arabçayı öğrendi. Bursalı Kadızâde-i Rumi’den ders aldı. 1411’de Mâverâünnehr eyâletine hâkân nâibi olarak gönderildi. Babası vefât edince, idâreyi ele aldı. Semerkand’ı kendine başşehir seçti. Yumuşak huylu idi. 38 sene hükümdarlık yaptı. İlme ve fenne çok hizmet etti. Bu zaman zarfında sarayında matematik ve fen âlimlerini, şâirleri, edibleri, san’atkârları toplar, sohbet ederdi. Tarım, ticâret ve ekonomiye büyük önem verdi. 25 Ekim 1449’da öldürüldü ve dedesi Timur Hân’ın yanına defnedildi.
Dünya ilim târihinin zamanına kadar yetiştirdiği en büyük astronomi âlimi olarak şöhret yaptı. Bu sahada Uluğ Beyi dünyaya tanıtan Semerkand’da 1420’de yaptırdığı rasathâne olmuştur. Semerkant’da kurmuş olduğu rasathanesinde, yeryüzünün güneş etrafındaki tam devrini, yani bir yılı, 365 gün 6 saat, 9 dakika, 6 saniye olarak hesaplamıştır. Aradan asırlar geçip 20. yüzyılın en modern cihazları ile yapılan hesaplarla, Uluğ Bey’in hesapları arasında sadece 58 saniye fark bulunuyor. Milletlerarası Astronomi Derneği tarafından ayın görünen yüzeyinde bir bölgeye Uluğ Bey Krateri adı verilmiştir.
Uluğ Bey Medresesi: Emir Timur’un torunu Uluğ Bey’in 1417-1420 yılları arasında Semerkant’ta yaptırdığı medresedir. Yapılan araştırmalar Uluğ Bey’in burada bir külliye yaptırdığını ortaya çıkarmıştır. Fakat günümüze sâdece bu medrese ulaşmıştır. Medreseden de sağ ve sol köşelerinde birer minâre bulunan önyüz, 25 m yükseklikteki taç kapı ve avlu sonundaki eyvan kalmış; kubbeler ve avluyu kuşatan iki kat üzerine düzenlenmiş öğrenci hücreleri yok olmuştur.
Medresenin iç ve dış duvarları lacivert, firûze ve beyaz renkte sırlı tuğladan yapılmış, nefis mozaikleri ile büyük bir ün kazanmıştı.