TARİH - ESKİ RAMAZAN EĞLENCELERİ

KARAGÖZ: Karagöz bir gölge oyunudur. Adını, oyunun baş kişisi olan Karagöz’den alır. 18. yüzyıldan itibaren halkın en sevdiği eğlence türlerinden biri olan Karagöz oyununda, perdedeki tasvirlerin hareket ettirilmesinden, şive, seslendirme ve taklitlere kadar herşey tek bir sanatçı tarafından yapılır. Karagöz’de hiciv ve taşlama vardır.

Oyunun baş kişileri Karagöz ve Hacivat’tır. Karagöz halkın ahlâk ve sağduyusunun temsilcisidir. Özü sözü birdir. Hacivat ise medrese eğitimi görmüş, kaypak, düzene uyan birisidir. Diğer tipleri; Çelebi, Matiz, Beberuhi, Arnavut, Yahudi, Çerkez, Kürt, Laz, Tiryaki, Zenneler vb. oluşturur. Karagöz, özellikle İstanbul Merkezli Osmanlı kültürüyle bütünleşmiştir. İstanbul’un yaşamını Karagöz oyunlarında görmek mümkündür.

MEDDAH: Meddahlık, hikâye anlatma, taklit yapma sanatıdır. Perdesi, sahnesi, dekoru, kostümü bir sanatkârda toplanmış bir gösteridir. Meddahın aksesuarını bir mendil ve bir sopa-baston oluşturur. Genellikle güldürücü, ahlâkî ve edebî sonuç çıkarılacak hikâyelerine klişeleşmiş bir sözbaşı ile başlar. Daha sonra kahramanları sayıp hikâyesini anlatır. Meddah, hikâyenin kahramanlarını kendi yöresinin dili ve şiveleri ile konuşturan, çok oyunculu bir tiyatro eserinin tek sanatçısı olan insandır.

ORTAOYUNU: Karagöz’ün perdeden yere inmiş bir türü olan ortaoyunu, çevresi seyirciler ile çevrili bir alanda oynandığı için bu ismi almıştır. “Ortaoyunu”nun belli başlı iki kahramanı kavuklu ve pişekâr’dır ve oyun bu iki karakterin arasında geçen söz düellosuna dayanır. Kavuklu câhil görünüp, ahmak geçinen telâşlı, kurnaz neşeli bir halk adamıdır. Pişekâr ise okumuş, işgüzar, iyiyi kötüden ayırt eden yaşlı bir kişidir. Kavuklu ve Pişekâr dışında, Karagöz oyunundaki diğer tipleri (Acem, Karadenizli, Arnavut, Tuzsuz Deli Bekir, Zenneler vb.) Ortaoyunu’nda da görmek mümkündür.