MAKALE - EKONOMİSTLER TARİHİ İYİ BİLMELİ

1820’li yıllarda Osmanlı ihraç mallarının, yabancı tüccarlar tarafından ucuza kapatılmasını önlemek ve ekonomik kalkınma için, Sultan İkinci Mahmut Hân tarafından, Yed-i Vahid himaye usûlü yürürlüğe kondu. Bu kararla, çıkarları pek zedelenen İngilizler, Osmanlı devletinin başına 1828-1829 Rus Harbi belâsını tebelleş ettiler.

Bu arada zayıf bir eğitim görmüş olan Mustafa Reşid Paşa, Londra elçiliğine gönderildi. Paşa bu görevi esnasında, Osmanlı devletini düze çıkarma çalışmalarını, İngilizlerle ortaklaşa yaptı. Dönüşünde Paşa, dışişleri bakanı oldu. 1838’de İngilizlerle Balta Limanı Antlaşmasını bizzat imzaladı. Bu antlaşma, Türk ekonomisinin yıkılışını hazırladı. Antlaşma on maddelikti. İşte hükümlerin özeti:

1-Antlaşma hükümleri ilelebet yürürlükte olacaktı.

2- Kapitülasyonlar devam edecek, bu antlaşma ile yeni imtiyazlar ilâve edilecekti.

3-Osmanlı ülkesinin her tarafında, İngiliz tüccarları ve ortakları, her çeşit mal ve eşyayı serbestçe alıp satacaklardı.

4-Yed-i Vahid usûlü tamamen kaldırılacaktı.

5-Alım satım için belge istenmeyecekti. İsteyen devlet adamları olursa, bundan dolayı uğranılacak zarar sebep olanlara ödettirilecekti.

6-İngiliz tüccar ve ortakları, en imtiyazlı Türk tüccarlarından daha fazla vergi vermeyecekti.

7-Türk ihraç mallarından, ihraç esnasında toplam % 12 vergi alınacaktı.

8-İngiliz tüccarlarının Türkiye’ye mal ithalinde ise yekûn % 5 ithalat vergisi alınacaktı.

9-Osmanlı bu şartlara kesinlikle uyacaktı.

10-İngiliz tüccarlar, yalnız İngiliz malı değil her türlü devletin malını, Osmanlı ülkesinde istedikleri her yerde serbestçe satacaklardı.

Bu tek taraflı İngiliz hizmetkârı antlaşma ile, Türk ekonomisi derhal çöküşe geçti.