TARİH - VÂLİDE SULTANLAR

Gelirlerini ve mallarını hayır işlerine sarfeden, Osmanlı Pâdişahlarının anneleri olan, vâlide sultanlardan bâzıları:

Pertevniyâl Vâlide Sultan: Sultan Abdülazîz Hân’ın annesidir. İstanbul Aksaray’da Vâlide Câmiî, kütüphâne, çeşme, ve mektep yaptırdı. Eyüp Defterdâr İskelesi yakınında Yâ Vedûd Câmiî sırasında ve Karagümrük pazarı arkasındaki çeşmelerin bânisidir.

Mâhpeyker Kösem Vâlide Sultan: IV. Murâd Hân ile, İbrâhim Hân’ın anneleridir. Hüsn-ü cemâli, aklı ve zekâsı ve hayrât ve hasenâtıyle meşhûr sâlihâ ve afîfe bir vâlide sultandı. Yeni Câmi’nin temelini attı. Üsküdâr Çinili Câmiî ve yanına mektep, çeşme, dârülhadîs, çifte hamam ve sebille, Anadolu Kavağı’ndaki câmiyi yaptırdı. Çarşamba’daki Vâlide Medresesi Mescidinin de bânîsidir. Çakmakçılar Yokuşu’nda büyük Vâlide Han’ı ile içindeki mescit de onun eseriydi. Rumeli’de çok değerli vakıfları ve hayrâtı vardır.
Hadîce Turhan Sultan: IV. Mehmed Hân’ın annesidir. Sâlihâ ve hayırsever bir hanımdı. Eminönü’nde Yeni Câminin temelini Mâhpeyker Kösem Sultan atmıştı. Turhan Sultan tamamlatıp 1664’de ibâdete açtı. Mektep, medrese, imârethâne, kütüphâneler ve çeşmeler yaptırdı.

Bezm-i Âlem Vâlide Sultan: Abdülmecid Hân’ın annesidir. Pek çok hayır müessesesi yaptırdı. Yaptırdığı câmilerin en büyüğü sâhil boyunda, Dolmabahçe Sarayı karşısındaki Vâlide Câmi-i şerîfidir. Bugün Kız Lisesi’nin bulunduğu yerde, Sultan Mahmûd Hân Türbesi’nin arkasında mektep yaptırmıştır. Ayrıca Râmi ve Maltepe yolunun ortasında bulunan çeşme de onun eseridir. Hayır eli çok uzaklara kadar ulaşan Sultan, büyük velî Abdullah-ı Dehlevî’nin talebelerinden Muhammed Cân Mekkî için Mekke-i Mükerremede bir dergâh yaptırmıştır. Servetini vakfedip, 1843’de Gurebâ Hastahânes’ini, câmi ve çeşmesiyle yaptırdı.

Nûr Bânû Vâlide Sultan: III. Murâd Hân’ın annesi, İstanbul’un Anadolu ve Rumeli yakasında birçok eseri vardır. Üsküdar Toptaşı’nda Atik Vâlide Câmiî, imâreti, medresesi, dârüşşifâsı ve çifte hamamını yaptırdı.
Gülnûş Emetullah Sultan: IV. Mehmed Hân’ın hanımı, Sultan II. Mustafa ve Sultan III. Ahmed Hân’ın annesidir. İslâmiyete bağlılığı, güzel ahlâkı, hayır ve hasenâtı ile herkesin sevgisini kazandı. Mekke-i mükerremede Haseki İmâretini, hac yolunda çeşmeler, sebiller yaptırdı. Yeni Câmi, İnâdiye Çeşmeleri ve Ahmediye Câmi sebillerine su getirtti. Oğlu II. Mustafa Hân, annesi adına Galata’da bir câmi, III. Ahmed Hân da Üsküdar’daki Yeni Câmi Külliyesini inşâ ettirdi. Külliyede, ayrıca imâret, sıbyan mektebi, muvakkıthâne, sebil, çeşme ve türbe vardır.