Kağıdı bulanlar Müslümanlar değildir. Ama, yeryüzüne yayılmasına vâsıta olan ve geliştirenler Müslümanlardır. Meselâ; Endülüs’te pamuk az olduğu için, daha çok kendir ve keten gibi şeylerden kâğıt yapılırdı. Endülüs’te ilk kâğıt fabrikası “
atbe” şehrinde inşa edildi. Daha sonra “Bilensiye” ve diğer şehirlerde de fabrikalar yapıldı.

13. asırda bütün İslâm ülkesinde kağıt fabrikaları vardı. Avrupalılar ise ancak,
am kâğıdını Endülüs Müslümanlarında görüp kullandılar. İspanya’nın Hıristiyanlar tarafından zaptı sırasında, Endülüs Müslümanlarının kurdukları kâğıt fabrikaları da ellerine geçmişti. Bu sûretle önce İspanyollar, sonra Fransa ve diğer Avrupa milletleri kâğıt fabrikalarını ve kâğıt imâlini öğrendiler.

Kitap basma sanatı yine Müslümanlar tarafından Avrupa’ya tanıtılmıştır. Yoksa matbaanın kâşifi denildiği gibi Götenberg değildir. Endülüs Emevi halîfesi III. Abdurrahman (912-961) devrinde devlet dâirelerinde resmî yazılar, bir çeşit âletle teksir edilerek gönderiliyordu.

Ölümden önce olan her şeye dünyâ denir. Bunlardan, ölümden sonra faydası olanlar, dünyâdan sayılmaz, Âhıretten sayılırlar. Çünkü dünyâ, âhıret için tarladır. Âhırete yaramayan dünyâlıklar, zararlıdır. Harâmlar, günâhlar ve mubâhların fazlası böyledir. Dünyâda olanlar İslamiyete uygun kullanılırsa, âhırete faydalı olurlar. Hem dünyâ lezzetine, hem de âhıret nîmetlerine kavuşulur.
Mârifetnâme’den