MAKALE - BÜYÜK DEVLETLER

Son Havâdis gazetesinin “Forum” adlı sütununda yazan Burhânettin Ulutan, 1948’de mâliye müfettişliği stajı için Londra’ya gider. Orada “İngiliz devlet yönetimi neden en dürüst ve ciddî de bizim değil?” sorusunun cevabını araştırmaya koyulur. Misâfir öğrenci olduğu London School of Economics and Political Sciences’ın zengin kütüphânesinde, kendisine 1850’lerde hazırlanmış bir rapor verirler. Bir parlamento komisyonunun 4 senede hazırladığı bu raporun 115 sayfalık özet kısmını gözden geçiren Ulutan, İngiltere devlet memurları hiyerarşisinin “yönetici sınıf, uygulayıcı sınıf, kâtip sınıfı” olarak üç kademeye ayrıldığını görür. Raporu hazırlayanlar, Osmanlı Devleti’nde vezir ve kadı yetiştiren Enderun sistemini taklit etmektedirler. Ulutan, o sıralarda bulup gözden geçirdiği bir başka eserde de, İngiliz yönetici sınıfı mekanizmasının, Osmanlılar’dan ilham alınarak oluşturulduğunun yazıldığını kaydediyor.

Ve uygulamaya başlanan Osmanlı örneği bu sistemi 1873 yılında Almanya ve 1899’da Almanya’dan Japonlar transfer ediyor. Son olarak da, Fransa Cumhurbaşkanı General de Gaulle, Enderun’u kopyalayarak Ecole National d’administration’u kuruyor.
Öte yandan, “Türkiye İçin Başkanlık Hükümeti Modeli” adlı toplantıda konuşan İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Burhan Kuzu, bir başka gerçeği açıkladı: “ABD, başkanlık sistemini Osmanlı devlet yapısından kopya ederek almıştır. Bunu belgeleriyle gösterebilirim.”

Sözün kısası, Osmanlı dünyaya öğretmen olmuş ve sistem ihraç etmiş. Biz, onu reddedip atmış, hattâ inkâra kalkışmışız. Devlet hayatında yaşadığımız sıkıntıların, içine düştüğümüz buhranların sebebini, şimdi bu terâzide de ölçüp değerlendirmek gerekmiyor mu?

Târih Medeniyet Dergisi : 29