Matematik, astronomi ve hânefi mezhebi fıkıh âlimidir. 1337’de Bursa’da doğdu. Âilenin büyük oğlu olduğu için Paşa, dedesi ve babası kadı olduğu için Kadızâde, Semerkand’a Anadoludan geldiği için de Rûmî denmiştir. Molla Fenâri’den fıkıh, matematik ve astronomi okudu. 25 yaşında Horasan’a gitti. Orada Seyyid Şerîf Cürcâni’den kelâm ve fen ilimlerini okudu. Oradan Semerkand’a geçdi. Timur Hân’ın oğlu Şahruh onu Uluğ Beğ’in hocalığına tayin etti. Uluğ Beğ sultan olunca onu yaptırdığı medreseye başmüderris yaptı. Uluğ Beğ’in kurduğu rasathânenin başında bulunan Gıyaseddin Cemşid vefât edince Kadızâde-i Rumi bu rasathâneye nezâret etti. Burada Uluğ Beğ’in Zîc (Gök cisimlerinin yerlerini ve hareketlerini göstermek için hazırlanmış cetvel)’ini hazırlamakta iken vefât etti. Zîc-i Uluğ Beğ’i tamamlamak talebelerinden Ali Kuşçu’ya nasib oldu. Uluğ Beğ, Ali Kuşçu ve Fethullah Şirvâni’ye hocalık yapan Kadızâde’nin astronomi ve matematik alanında birçok eseri vardır. Talebelerinden Fethullah Şirvâni ve Ali Kuşçu Anadolu’ya gelerek matematik ve astronomi ilmini yaymışlardır.

1421’de Semerkant’ta vefât edince Şah-Zinde’ye defnedildi. Türbesi, 1437’de Uluğ Beğ tarafından yaptırılmıştır. Mozaik çini süslemeli, yüksek, silindirik kasnak üzerinde hafif oval kubbesi ile diğer türbeler arasında hemen göze çarpar.

Son devrin İslâm âlimlerinden Abdülhakîm Arvâsî hazretlerine; “Efendim, duâ edin de, Muhammed ümmeti kurtulsun!” derler. O da şu karşılığı verir:

- Siz bana Muhammed ümmetini gösterin de, ben onun kurtulduğunu haber vereyim.