Sultan İkinci Mahmûd Hân’ın hanımı. Sultan Abdülazîz Hân’ın annesi. 1830'dan önce İkinci Mahmûd Hân’la evlendi. Oğlu Abdülazîz Hân’ın tahta geçmesi (1861) üzerine "Vâlide Sultan" ünvânını aldı. Oğlu Abdülazîz Hân’ın Midhat Paşa ve yandaşları tarafından şehid edilmesi üzerine inzivâya çekildi. Küçük çocukları yetiştirmekle meşgul oldu. Birçok kimsesiz çocuğu yetiştirip evlendirdi. Sultan İkinci Abdülhamîd Hân’ın hanımı Müşfika Hanımı da bizzat yetiştirmişti.

Her gün akşam namâzını müteâkip secdeye kapanır; "Herşeyi affederim, oğlumun katillerini affetmem." diyerek gözyaşı dökerdi. 4 fiubat 1883 günü vefât eden Pertevniyâl Vâlide Sultan, Aksaray'da kendi adıyle anılan câminin türbesine defnedildi.

Pertevniyâl Vâlide Sultan, daha çok Aksaray'da yaptırdığı kendi adıyle anılan câmisiyle tanınır. Eser 19. yüzyıl Türk mîmârisinde büyük ölçüde etkili olan eklektik üslûpta inşâ edilmiştir. Câmi; yanına yapılan çeşme, muvakkithâne, kütüphâne, mektep, türbe, müezzin odaları ile bir külliye hâlindedir. 1953'te yıkılan türbe 1969'da yeniden inşâ ettirildi. Pertevniyâl Vâlide Sultan, külliyesinden başka bugün Pertevniyâl Lisesi olarak bilinen Mahmûdiye Mektebiyle çeşitli semtlerde birçok çeşme yaptırarak hayır ve iyiliklerinin öldükten sonra da devamını temin etmiştir. Hâtırât'ı İstanbul Üniversitesi Kütüphânesinde mevcuttur.

Yolcular var, tutulmuş her biri yâre gider,
Kimi yolcular da yâr diye ağyâre gider,
Değişik giden ise değişik yere varır,
Kimi nâre giderken, kimi gülzâre gider.
Nuri Kahraman