TARİH II. MEŞRUTİYET

1908’ de ilân edilen II. Meşrutiyet’ten sonra açılan Mebuslar Meclisi’nin yapısı şöyle idi:
3 Sırp,
3 Romen,
3 Dürzi,
3 Katolik,
4 Bulgar,
5 Yahudi,
12 Ermeni,
23, Rum,
27, Arnavut,
56 Arap,
127 Türk,
TOPLAM: 266.
O zamandaki Anayasa’ya göre Padişah, ancak Sadrâzam (Başbakan) ve Şeyhulislâm’ı tâyin ediyordu. Başbakan da bakanlarını tesbit ediyor ve meclise tasdike sunuyordu.
Sultan II. Abdülhamîd Hân, daha o sırada Sadrâzam olmayan İttihât ve Terakki Partisi ileri gelenlerinden Talat Bey’i çağırarak der ki:
(... Görüyorsunuz; Mecliste Türk Mebuslarının sayısı, Meclisin yarısı kadar bile değildir. Bu Türk Milletvekilleri arasında da elbette muhalifler bulunacaktır. Türk olmayanlar, sayılarını arttırmak için ellerinden geleni yapacaklardır. Böylelikle, ekseriyet onların elinde olunca, Harbiye Nazırı yâni, Milli Savunma Bakanı Artin, Bahriye Nazırı, yâni Deniz Kuvvetleri Komutanı Dimirti olabilir. Ermeni bir başkumandan ile Rum  bir amiralle bu ülkeyi nasıl idare edebilirsiniz. Hiç olmazsa, bu iki hayati makamı, bizim mahvolmamızı isteyen bu insanlara bırakma tehlikesini, benim emrim olarak gözönüne alınız!..)
Mithat Sertoğlu