TARİH İBRET VERİCİ BİR MEKTUP

Osmanlı Devleti’nde Rus sefiri olarak çalışan Ignatiyef, hatıralarında Sultan II. Mahmud zamanında (1821) Rum isyânının baş planlayıcısı, Patrik Gregoryos’un Rus Çarı Aleksandr’a yazdığı mektubu açıklamaktadır. Bu mektup ibret vericidir.

“Türkleri; maddeten ezmek ve yıkmak imkânsızdır. Çünkü Türkler, müslüman oldukları için çok sabırlı ve mukavemetli insanlardır. Gayet mağrurdurlar. Bu hasletleri, dinlerine bağlılıktan, kadere rıza göstermelerinden. an’anelerinin kuvvetinden, padişahlarına (ve devlet adamlarına, kumandanlarına, büyüklerine) olan itâat duygularından gelmektedir.

Türklerde evvelâ itâat duygusunu kırmak ve mânevi rabıtalarını (bağlarını) kesretmek (parçalamak) dinî metânetlerini (sağlamlığını) zaafa uğratmak (zayıflatmak) icabeder. Bunun da en kısa yolu an’ânât-ı milliye (milli geleneklerine) ve mâneviyyelerine (dinlerine) uymayan harici fikirler ve hareketlere alıştırmaktır.

Bu sebeple, Osmanlı Devletini tasfiye için, mücerret olarak harp meydanlarındaki zaferler kâfi değildir. Hatta, sadece bu yolda yürümek, Türklerin haysiyet ve vakarını tahrik edeceğinden, kendilerine gelmelerine sebep olabilir. Yapılacak olan, Türklere birşey hissettirmeden, bünyelerindeki tahribi tamamlamaktır.”

Bu mektup, ders kitaplarında okutulacak kadar önemlidir.
(Tam İlmihâl:506)